Schijnzelfstandigheid: waar moet je als organisatie op letten?

De regelgeving rondom het inhuren van zzp’ers is volop in beweging, en dit brengt voor opdrachtgevers veel vragen en onzekerheden met zich mee. Hoe voorkomt je schijnzelfstandigheid? Welke afspraken zijn juridisch waterdicht? Met de juiste kennis en voorbereiding kun je als opdrachtgever risico’s beperken en toch blijven profiteren van de flexibiliteit van zzp’ers. Op deze pagina bieden we heldere antwoorden en praktische adviezen, zodat je goed voorbereid bent op de toekomst. Zeker zijn? Neem direct contact op met Sietske Bos-Bremmer!

Om het risico op schijnzelfstandigheid te beperken:

• Beoordeel vooraf alle omstandigheden van de samenwerking.
• Zorg dat je arbeidsrelaties niet kwalificeren als arbeidsovereenkomst, door een gezagsverhouding met de opdrachtnemer(zzp’er) te voorkomen.
• Gebruik de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie of de keuzehulp van het ministerie van SZW als eerste indicatie.
• Werk met duidelijke en praktijkgetrouwe contracten. Modelovereenkomsten op de website van de Belastingdienst zijn voorlopig nog geldig, mits in de praktijk ook daadwerkelijk conform de overeenkomst wordt gewerkt.

Het inhuren van zzp’ers blijft mogelijk. Kortgezegd dient de zzp’er ook als echte zzp’er te worden behandeld en niet als een werknemer. Door vooraf te toetsen en heldere afspraken te maken, blijft het werken met zzp’ers een veilige en haalbare optie.

Wil je weten hoe jouw organisatie ervoor staat? Download onze checklist 'Zzp-risicoscan voor opdrachtgevers'

Op 31 december 2026 treedt een wettelijk rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst in werking voor werkenden met een laag uurtarief. Dit bedrag wordt geïndexeerd met de verhoging van het wettelijk minimumloon. Voor 2026 wordt uitgegaan van een tariefgrens van € 38 per uur.

Als een werkende onder de toepasselijke tariefgrens valt en zich op het rechtsvermoeden beroept, moet de opdrachtgever aantonen dat geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. Het rechtsvermoeden heeft alleen civielrechtelijke werking. De Belastingdienst kan hier geen beroep op doen.

Een tarief onder de grens betekent niet automatisch dat sprake is van een arbeidsovereenkomst. Een tarief boven de grens betekent evenmin automatisch dat geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. De beoordeling hangt dus nog steeds af van de overige gezichtspunten.

Sinds 1 januari 2025 kan de Belastingdienst bij schijnzelfstandigheid correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen voor de loonheffingen opleggen. Daarbij wordt in beginsel niet verder teruggegaan dan 1 januari 2025.

De Belastingdienst kijkt niet met terugwerkende kracht naar situaties vóór 1 januari 2025, tenzij sprake is van kwaadwillendheid of als je eerder een waarschuwing hebt gekregen. Wel is het belangrijk om vanaf 2025 de arbeidsrelaties zorgvuldig te beoordelen en, indien nodig, aan te passen om naheffingen en vanaf 2026 ook boetes te voorkomen.

Let op: voor de opdrachtnemer zelf is het wel mogelijk een procedure te starten en te betogen dat sprake is van een arbeidsovereenkomst, met alle arbeidsrechtelijke gevolgen van dien (denk aan vakantiegeld, loondoorbetaling tijdens ziekte en betaald vakantieverlof). In dat geval geldt als uitgangspunt dat tot 5 jaar terug kan worden gekeken. Pensioenfondsen kunnen ook betogen dat sprake is van een arbeidsovereenkomst en in geval van een bedrijfstakpensioenfonds tot 5 jaar terug pensioenpremies vorderen. Soms kan dit zelfs tot 20 jaar terug.

Bij een bedrijfsbezoek verzamelt de Belastingdienst informatie over de onderneming en de inzet van zzp’ers. Een bedrijfsbezoek leidt meestal niet direct tot boetes of naheffingen, maar het kan resulteren in een waarschuwing, adviesgesprek of een diepgaander boekenonderzoek.

Een boekenonderzoek is uitgebreider. Stelt de Belastingdienst vast dat een arbeidsrelatie voor de loonheffingen als dienstbetrekking moet worden behandeld, dan kunnen correctieverplichtingen, naheffingsaanslagen en eventueel boetes volgen.

Een zzp’er werkt daadwerkelijk als zelfstandige als de arbeidsrelatie niet als arbeidsovereenkomst kwalificeert. Daarbij moeten alle omstandigheden van de samenwerking worden meegewogen.

In het Deliveroo-arrest heeft de Hoge Raad hiervoor negen gezichtspunten genoemd, zoals de aard en duur van het werk, de organisatorische inbedding, de gemaakte afspraken en het commerciële risico. Uit de Uber-zaak volgt dat tussen deze omstandigheden geen rangorde bestaat en dat ook het ondernemerschap van de werkende volledig meeweegt. Daardoor kunnen personen die vergelijkbaar werk verrichten toch verschillend worden gekwalificeerd.

• Voor een volledig overzicht van deze gezichtspunten inclusief toelichting: vraag onze flyer ‘Werknemer of zzp’er: waar moet ik op letten?’ aan door je gegevens achter te laten onderaan deze pagina.

Modelovereenkomsten die op 6 september 2024 geldig waren, kunnen nog tot en met 31 december 2029 worden gebruikt. Let er wel op dat deze overeenkomsten alleen zekerheid bieden als de praktijk daadwerkelijk aansluit bij wat in de overeenkomst staat. Let op: de geel gearceerde bepalingen uit de modelovereenkomsten moeten in elk geval worden overgenomen.

Dit kan leiden tot:

• Correctieverplichtingen: er moeten alsnog de juiste en volledige gegevens worden verstrekt ten aanzien van de aangifte loonheffingen.
• Naheffingen: er moeten alsnog loonbelasting en sociale premies worden afgedragen.
• Boetes: vanaf 1 januari 2026 kan een vergrijpboete worden opgelegd en vanaf 1 januari 2027 kan ook een verzuimboete worden opgelegd.

Het is belangrijk om tijdig advies in te winnen om dit te voorkomen.

Het conceptwetsvoorstel Zelfstandigenwet is recent ter internetconsultatie voorgelegd. Inmiddels is de internetconsultatie gesloten. Het voorstel introduceert een veilige haven: als zowel de zelfstandige als de concrete arbeidsrelatie aan alle voorwaarden van respectievelijk de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets voldoen, staat vast dat geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. Wordt niet aan alle voorwaarden voldaan, dan betekent dit niet automatisch dat sprake is van werknemerschap. De beoordeling vindt dan plaats aan de hand van artikel 7:610 BW en de bestaande rechtspraak. Lees hierover meer in onze blog. De beoogde datum van inwerkingtreding is 1 januari 2028.

Daarnaast is de Wet platformwerk in voorbereiding. Het wetsvoorstel introduceert een rechtsvermoeden van werknemerschap voor personen die via een digitaal arbeidsplatform werken. Een platformwerker kan een beroep doen op dit rechtsvermoeden als aan ten minste twee van de vijf wettelijke criteria is voldaan. Die criteria zien op aanwijzingen voor leiding en toezicht, zoals: (i) het platform bepaalt de hoogte van de vergoeding, (ii) het platform bepaalt de verdeling van opdrachten, (iii) het platform houdt toezicht op de uitvoering, (iv) het platform beperkt de vrijheid om opdrachten te weigeren, en (v) het platform verplicht de werkende om bindende regels na te leven over de uitvoering van het werk.

Wij adviseren opdrachtgevers en opdrachtnemers om een proactieve aanpak te hanteren en de risico’s te beperken. Dus:

• Laat je arbeidsrelaties door ons beoordelen. Wij toetsen of daadwerkelijk sprake is van zelfstandigheid of mogelijk toch (een risico op) schijnzelfstandigheid werknemerschap.
• Wij kunnen overeenkomsten opstellen of herzien, zodat deze voldoen aan actuele regelgeving en aansluiten bij de praktijk.
• Indien nodig begeleiden wij je bij het vooroverleg met de Belastingdienst. Dit kan vooraf zekerheid geven.
• Wij adviseren je over het gebruik van tools, zoals de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie, en helpen je deze resultaten te interpreteren.
• We begeleiden je bij conflicten met de Belastingdienst, de betreffende opdrachtnemer, vakbonden en/of pensioenfondsen als het standpunt wordt ingenomen dat (toch) sprake is van een arbeidsovereenkomst.
• Wij bieden strategisch advies en praktische oplossingen om het risico op schijnzelfstandigheid te minimaliseren. 

Met onze expertise voorkom je problemen en behoud je controle over je arbeidsrelaties.